logo

Kompozytorzy

Karol Szymanowski

Wielu melomanów patrzy na krajobraz„muzycznie”. I tak, opuszczając Warszawę i wjeżdżając w krainę Mazowsza, słyszy się wewnętrznie mazurki Chopina na każdym zakręcie drogi, gdzie pojawią się wierzby i kwieciste łąki. Tak też wewnętrznie słyszy się Szymanowskiego, gdy po opuszczeniu Krakowa pojawia nam się z daleka panorama Tatr i kiedy następnie wjeżdżamy w krainę Podhala. To właśnie w tym wymiarze stylizacji muzyki góralskiej w jego mazurkach, w którym muzyka Szymanowskiego staje się najbliższa publiczności jako muzyka polska.

Zanim jednak Karol Szymanowski, urodzony w 1882 roku we wsi Tymoszówka – dawniej na wschodnich rubieżach przedrozbiorowej Polski, dziś w centralnej części Ukrainy, 250 km na południe od Kijowa – osiadł w willi Atma w 1930 roku w Zakopanem, w ostatnim okresie swego życia (kompozytor zmarł w 1937 roku w Lozannie), przeszedł on wcześniej nad podziw bogaty szlak życiowy i artystyczny w Polsce, w Europie, oraz po krainach śródziemnomorskich Sycylii i północnej Afryki. Każdy z tych regionów wywarł bardzo mocny wpływ na kształtowanie się języka muzycznego Szymanowskiego, jego specyfiki stylistycznej i dźwiękowej, a także unikatowych form jego utworów.

Gdy słuchamy muzyki Karola Szymanowskiego, uderza nas jej niezwykła różnorodność powiązana z wielką oryginalnością wypowiedzi stylistycznej, która wprowadza nas w unikalny świat wyobraźni twórczej kompozytora i pozwala na jego szybką identyfikacje: „tak komponował tylko Szymanowski”. Jest to szczególnie widoczne w muzyce fortepianowej.

Niewątpliwym ważnym zalążkiem wielkiej kultury muzycznej Szymanowskiego była artystyczna atmosfera ziemiańskiej rodziny w Tymoszówce: choć położony daleko od centrów miejskich, zasobny dom rodzinny tętnił pełnią życia kulturalnego, w którym były pielęgnowane zarówno tradycje wielkiej muzyki jak i otwarcie na nowe przełomowe trendy artystyczne. Oczywisty kult Chopina i jego przedłużenie w późnoromantycznym języku muzycznym Skriabina znalazło swoje mocno słyszalne odbicie w utworach pierwszego okresu twórczości Szymanowskiego: w Preludiach op.1, w Etiudach op.4, w popularnych wirtuozowskich Wariacjach b-moll op.3, także o wyraźnym wpływie lisztowskim, czy wreszcie w pierwszej Sonacie op.8, do której Szymanowski wprowadza również nośne elementy późnoromantycznego stylu Wagnera i Straussa.  Wszystkie te często dziś wykonywane dzieła powstały w latach 1900-1904, w okresie studiów kompozytorskich w Warszawie u wybitnego profesora Zygmunta Noskowskiego.

Wkrótce potem Karol Szymanowski zwrócił swoje zainteresowania w stronę dawnych kultur europejskich, głównie antycznych, starych tekstów religijnych, oraz w kierunku kultur pozaeuropejskich, głównie islamskiej i perskiej. Podróż do Francji i zapoznanie się z muzyką Debussy’ego i Ravela wzbogaciły wyobraźnię twórczą i wprowadziły nowe elementy kolorystyczne oraz procedury pianistyczne do muzyki fortepianowej Szymanowskiego. Wszystko to wytworzyło nowy styl kompozytorski, uwidoczniony w programowości dwóch najważniejszych cykli pianistycznych: Metopy op.29 (1914) i Maski op.34 (1916). Tematyka Metop to ilustracja dźwiękowa pewnych wybranych przygód Odysa: Wyspa Syren, które pięknym ale zgubnym śpiewem wabią żeglarza w śmiertelną pułapkę, Kalipso - nimfa, która więziła Odysa na swej wyspie przez siedem lat, w końcu Nauzykaa, nieszczęśliwie zakochana w Odysie księżniczka ludu Feaków. Maski: wpierw Szeherezada, która swymi niedokończonymi opowieściami przedłuża swoje własne życie, następnie Blazen Tantris, czyli Tristan, który pod przebraniem pragnie wkraść się do zamku Izoldy, na koniec Serenada Don Juana, pragnącego różnymi podstępami zdobyć serca kobiet. Należałoby dodać do tych dwóch cykli spokrewniony stylistycznie i tematycznie cykl Mity op. 30 (1915) na fortepian i skrzypce (I. Źródło Aretuzy, II. Narcyz, III. Driady i Pan), szczytowe światowe dzieło dla tej formacji kameralnej. Wszystkie te wybitne utwory często określane jako arcydzieła literatury pianistycznej mają niezwykle skomplikowaną fakturę pianistyczną o najwyższej trudności technicznej i przeogromny bogactwie harmoniczno- rytmicznym, dlatego dostępne są one tylko dla wykonawców szczytowego poziomu.

W późniejszych latach Karol Szymanowski szuka nowych źródeł natchnienia. To wtedy właśnie zwraca się do rodzimej muzyki ludowej Podhala. Przebywając wiele lat w willi Atma w Zakopanem, miał on bezpośredni kontakt z autentycznymi góralskimi tańcami, muzyką i śpiewem. Szymanowski dokonał niezwykłego przekładu wzorca chopinowskiego na nowoczesny język muzyczny, kojarząc elementy metryczne z Mazowsza z rytmiką, melodyką i modalnością Podhala. Pozostawił nam w spadku kompozytorskim dwa wspaniałe cykle: 20 Mazurków op.50 (1924-1926) oraz 2 Mazurki op.62 (1934) - ostatnie utwory Szymanowskiego, tak więc jak Chopin, mazurkami zakończył Szymanowski swój szlak kompozytorski. Do tej samej stylistyki należy balet Harnasie (premiera sceniczna w 1935 roku), który doczekał się światowych prezentacji. Droga jego poszukiwań, rozpoczęta w Tymoszówce na dawnych polskich terenach, następnie poprzez europejski i światowy obieg, zakończyła się echem odbijanym przez Tatry na całą Polskę i na cały świat. Tym samym geniusz muzyczny Szymanowskiego jest wspaniałym darem dla kultury narodowej polskiej oraz wielkim wkładem w światową kulturę muzyczną.

Pliki pdf:
  • Kresowy Szymanowski Opis płyty z koncertu "Kresowy Szymanowski" w Wilnie pobierz plik
Pliki audio:
  • Karol Szymanowski - Mazurek op. 50 nr 3 wyk. Karol Radziwonowicz pobierz plik
  • Karol Szymanowski - Maski op. 34. Szecherezada wyk. Karol Radziwonowicz pobierz plik
  • Karol Szymanowski - Maski op. 34. Błazen Tantris wyk. Karol Radziwonowicz pobierz plik
  • K. Szymanowski - Maski op. 34. Serenada Don Juana wyk. Karol Radziwonowicz pobierz plik
  • Karol Szymanowski - Etiuda b-moll, op. 4 nr 3 wyk. Karol Radziwonowicz pobierz plik
  • Karol Szymanowski - Moja Pieśń Wieczorna wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Karol Szymanowski - Mazurek op. 50 nr 1 wyk. Anastasia Muzyka pobierz plik
  • Karol Szymanowski - Mazurek op. 50 nr 2 wyk. Anastasia Muzyka pobierz plik
  • K. Szymanowski - Sonata c-moll op. 8 nr 1, cz. 1 wyk. Halyna Nikoforuk pobierz plik
Artykuły: