logo

Kompozytorzy

Fryderyk Chopin

Nowy Mozart w Warszawie

Oczarowani muzyką Chopina rzadko zastanawiamy się, w jakim miejscu i czasie, w jakich okolicznościach objawił się jego nadzwyczajny talent. Czy było to całkowicie spontaniczne, czy wspomagane np. atmosferą domową lub presją osób trzecich? Jaki wpływ na te początki miała sama nauka gry? Zazwyczaj to ambicja rodziców skłania ich do posyłania dzieci na lekcje gry i kompozycji, aby mogły choćby dla własnej przyjemności oddać się muzyce. Warto jednak wiedzieć, że w kanonie podstawowego wykształcenia młodzieży wieku dziewiętnastego była muzyka – instrument lub śpiew. Statystycznie rzecz biorąc, zawsze więc jest szansa na ujawnienie się szczególnych zdolności – mamy wówczas znakomitych twórców i odtwórców muzyki.

A jak było z Fryderykiem?

Zacznijmy od domu rodzinnego. Państwo Chopinowie prowadzili pensję dla chłopców. Mieli ich zwykle około sześciu i za dość poważną opłatą zapewniali im mieszkanie, utrzymanie, opiekę zdrowotną oraz pełny kurs nauk, odpowiadający mniej więcej pierwszym trzem klasom liceum. Zatrudniali do tego nauczycieli, w tym nauczyciela muzyki, którym był Wojciech Żywny, Czech z pochodzenia, stary dziwak, w zasadzie flecista, ale uczący także gry na fortepianie. Nauka odbywała się w domu Chopinów, a przy okazji Żywny uczył starszą siostrę Fryderyka, Ludwikę. Chronologicznie rzecz biorąc, ta nauka towarzyszyła Fryderykowi prawie od niemowlęctwa, jako że pensja Chopinów powstała po sprowadzeniu się do Warszawy w końcu 1810 roku, a więc gdy Fryderyk miał zaledwie pół roku (lub półtora, biorąc pod uwagę niewyjaśnioną dotychczas datę jego urodzin: 1809 czy 1810). Pierwszym adresem było wynajęte mieszkanie przy Krakowskim Przedmieściu nr 411 (gdzie dzisiaj znajduje się księgarnia im. Prusa). Po roku otrzymali służbowe mieszkanie w budynku Liceum Warszawskiego, w prawym skrzydle Pałacu Saskiego na drugim piętrze, gdzie mieszkali do 1817 roku, kiedy to władze przeniosły Liceum wraz z mieszkaniami profesorów do Pałacu Kazimierzowskiego. Tu Chopinowie mieszkali przez 10 lat, do śmierci najmłodszej córki, Emilii w 1827 roku, po czym, dla zatarcia smutnych wspomnień, przenieśli się do wynajętego mieszkania w Pałacu Czapskich/Krasińskich (obecnie Akademia Sztuk Pięknych). Stąd w listopadzie 1830 roku Fryderyk opuścił Warszawę – i Polskę. Można więc umiejscowić na mapie Warszawy kolejne fazy jego rozwoju: dzieciństwo i objawienie talentu w Pałacu Saskim, młodość i rozwój kompozytorski oraz początki sławy pianistycznej – w Pałacu Kazimierzowskim, pierwsze lata dojrzałości i powstanie obu Koncertów – w Pałacu Krasińskich. Najciekawszym pytaniem jest moment i okoliczności, w jakich dorośli w domu Chopinów zdali sobie sprawę, że mały Frycek jest zjawiskiem ponadprzeciętnym. Czy miał wówczas lat cztery, pięć czy sześć? Tak czy Inaczej to „objawienie” miało miejsce w nieistniejącym dzisiaj Pałacu Saskim. Żaden dokument nie precyzuje co prawda tych okoliczności, jednak pewne aluzje, zawarte w nielicznych wspomnieniach dawnych pensjonariuszy Chopinów pozwalają – przy odrobinie fantazji – na wyobrażenie sobie przebiegu zdarzeń.

Na pensję regularnie przychodzi profesor Żywny i daje lekcje gry na fortepianie pensjonariuszom – starszym od małego Frycka o kilka lat oraz jego starszej siostrze Ludwice. Muzyka rozbrzmiewa w mieszkaniu – niekoniecznie codziennie, jednak dosyć często. Tym bardziej, że Żywny stał się prawie domownikiem, poza lekcjami jadał obiady i lubił spędzać czas z Chopinami przy kawie, nalewce i grze w karty. Uczniowie lubią starego profesora, choć za plecami trochę się z niego naśmiewają – z jego wielkiego, czerwonego od zażywania tabaki nosa, czy wytartych atłasowych kamizelek, które – jak sam opowiadał – kupił na wyprzedaży z garderoby króla Stanisława Augusta… Poza uczniami i Ludwiką są jeszcze w domu dzieci: Frycek i dwie młodsze siostrzyczki, które kręcą się wokół dorosłych. Szczególnie paroletni Frycek lubi siedzieć na podłodze, pod fortepianem, podczas lekcji. Słucha uważnie zarówno samych dźwięków, jak i komentarzy profesora Żywnego, który nie tylko tłumaczy zasady gry, ale i opowiadano dawnych ukochanych mistrzach – Mozarcie, Bachu…Po skończonych lekcjach Żywny przechodzi do salonu, gdzie pani Justyna częstuje go podwieczorkiem, a pan Mikołaj wyciąga karty. Pewnego razu, z pokoiku lekcyjnego dochodzą dźwięki dopiero co ćwiczonego utworu. Dorośli przerywają rozmowę, zaskoczeni poziomem gry i... odkrywają na taborecie małego Frycka, który nadzwyczaj sprawnie gra zasłyszany podczas lekcji utwór – może był to Mozart?  Zaskoczony Żywny, zaskoczeni rodzice. Zapada decyzja: Frycek będzie się uczył. Żywny, coraz bardziej zaskoczony niebywałymi uzdolnieniami malca, po paru latach oznajmia rodzicom: koniec jego nauczania, uczeń prześcignął mistrza!

W tym paroletnim okresie Frycek nie tylko opanował tajniki samej gry, ale i podjął próby kompozycji. Może jeszcze w zapisie nutowym pomagali mu dorośli, w każdym razie w sztycharni księdza Cybulskiego na Nowym Mieście pod koniec roku 1817 wychodzi drukiem jego Polonez g-moll. Artysta ma lat siedem- -osiem! Zaś w styczniowym numerze Pamiętnika Warszawskiego z 1818 roku ukazuje się entuzjastyczna recenzja, która wprost ogłasza pojawienie się muzycznego geniusza, a na salonach warszawskich zaczyna krążyć sensacyjna wiadomość, że oto pojawił się „nowy Mozart”…

I nie była to przesada. Młody artysta olśniewał słuchaczy swą wirtuozerią, a dodatkowo prezentował własne kompozycje, dedykowane rodzinie i znajomym, które z roku na rok stawały się coraz bardziej dojrzałe i wyrafinowane. Po ukończeniu edukacji domowej uczył się w Liceum Warszawskim, a następnie podjął studia kompozytorskie w Szkole Głównej Muzyki u Józefa Elsnera. Już w pierwszym roku powstało Rondo à la Mazur F-dur op. 5, w następnym Wariacje B-dur na temat La ci darem la mano z „Don Juana” Mozarta op. 2, a kolejnym utworem była Sonata c-moll op. 4, dedykowana Elsnerowi. W ocenie końcowej rektor Elsner napisał: „Szopen Friderik – szczególna zdolność, geniusz muzyczny”.

I choć u źródeł twórczości kompozytorskiej Chopina leżała polska tradycja narodowa oraz styl brillant, szybko objawiać się zaczął jego własny charakter twórczy. W pierwszym okresie (do 1830 roku) czerpał on głównie ze zdobyczy wczesnych romantyków – J.N. Hummla, J. Fielda czy C. M. Webera, zaś wzorów klasycznych dostarczała mu twórczość czołowych polskich kompozytorów: J. Elsnera i K. Kurpińskiego, pozostających pod wpływem J. Haydna i W.A. Mozarta. Wyrazem tego był dobór form muzycznych, takich jak rondo, sonata, wariacje, koncert czy trio, zaś nawiązaniem do tradycji narodowych było podjęcie tematu mazurka i poloneza. Na tle tych wzorów Chopin już we wczesnym okresie wyznaczył wirtuozerii własną rolę, czyniąc ją środkiem wyrazu artystycznego. Dał temu wyraz w koncercie „pożegnalnym“ 11 października 1830 roku w Teatrze Narodowym, grając Koncert e-moll i Fantazję A-dur na tematy polskie. Z takim bagażem twórczym młody Fryderyk wyruszył na podbój artystycznego świata – i go rzeczywiście podbił…

Pliki pdf:
  • Kompletna księga nut dla utworów Fryderyka Chopina Język francuski pobierz plik
  • Kompletna księga nut dla utworów Fryderyka Chopina Język angielski pobierz plik
  • Kompletna księga nut dla utworów Fryderyka Chopina Język angielski wydanie nr2 pobierz plik
  • Nastrojowy Chopin Opis płyty z koncertem "Nastrojowy Chopin" z Wilna pobierz plik
Pliki audio:
  • Mazurek 01 op 6n1 Nagranie z konkursu Chopin'owskiego 2001 roku- wykonawca nieznany pobierz plik
  • Mazurek 09 op 7n5 Wykonanie z koncertu Akademii Artystów 12.11.2016 w Warszawie pobierz plik
  • Nokturn op 09 Tokio 13/08/2011 pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Życzenie wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Smutna rzeka wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Gdzie lubi wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Precz z moich oczu wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Śliczny chłopiec wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Piosnka litewska wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Moja pieszczotka wyk. Aneta Łukaszewicz i Marianna Humetska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Scherzo h-moll op. 20 wyk. Nestor Pavlenko pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Walc As-dur op. 64 nr 3 wyk. Svitlana Shamina pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Mazurek f-moll op. 63 nr 2 wyk. Erik Podolski pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Walc f-moll op. 70, nr. 2 wyk. Emilija Šumska pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Etiuda nr 25 f-moll wyk. Dmytro Avilov pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Ecossaises op. 72 wyk. Dmytro Avilov pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Nokturn cis-moll wyk. Anna Petrashchuk pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Fantazja Impromptu wyk. Anna Petrashchuk pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Walc h-moll wyk. Kamile Masiulyte pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Walc E-dur wyk. Franciszek Słoniowski pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Polonaise B-dur wyk. Franciszek Słoniowski pobierz plik
  • Fryderyk Chopin - Ecossaises op. 72 wyk. Agne Staniulyte pobierz plik
Artykuły: